Home Patiënten Behandelingen Hormoontherapie

Hormoontherapie

Bij hormoon behandeling spreken we over kanker die zich manifesteert in bepaalde klieren, organen en weefsels die in het lichaam zelf hormonen aanmaken. Belangrijk zijn hierbij de vrouwelijke en mannelijke geslachtshormonen. De groei van kankercellen kan worden verminderd en zelfs verdwijnen door de hormonale balans van de patiënt te wijzigen. Dit gebeurt door de werking van de geslachtshormonen te remmen of te blokkeren. Deze medicijnen worden per injectie of per tablet toegediend.

De behandeling met hormoontherapie

Wanneer een patiënt(e) gaat starten met hormoontherapie, zal de medisch specialist en oncologieverpleegkundige mondelinge informatie geven over deze behandeling, mogelijke bijwerkingen en wat de patient hier zelf aan kunt doen.
 De schriftelijke informatie is vastgelegd in een informatiewijzer. Zo kan dit thuis rustig nalezen worden en indien gewenst gedeeld worden met anderen.

Dit hoofdstuk bestaat uit de volgende onderwerpen:

Wat is hormoontherapie?

Hormonen zijn stoffen die ons lichaam zelf maakt. In een aantal klieren, organen en weefsel worden deze aangemaakt. Voorbeelden zijn de schildklier, de eierstokken en de zaadballen. Een belangrijke groep hormonen die ons lichaam aanmaakt, zijn de vrouwelijke (oestrogenen en progesteron) en mannelijke (testosteron) geslachtshormonen.
 Door het afgeven van ‘signalen’ beïnvloeden hormonen organen en processen in het lichaam. Sommige hormonen zorgen ervoor dat bepaalde organen of weefsels groeien of zich ontwikkelen, anderen zijn nodig om bepaalde organen goed te laten functioneren of zijn onmisbaar voor een goede werking van de stofwisseling of menstruatiecyclus.
 Als in de borst of prostaat kanker ontstaat, zijn de kankercellen voor hun groei vaak (deels) afhankelijk van de aanwezigheid van geslachtshormonen. De kankercellen kunnen zich beter delen en de tumor kan blijven groeien. Zonder die hormonen overleven de kankercellen minder goed of helemaal niet. Als dit zo is, wordt het kankergezwel of tumor ‘hormoongevoelig’ genoemd.
 Hormonale therapie bij kanker maakt van dit principe gebruikt. De productie van de eigen geslachtshormonen wordt door de hormonale therapie beperkt doordat de werking wordt geremd of geblokkeerd.

Hormonale therapie kan per tablet of via een injectie worden toegediend. Een behandeling met hormoonpreparaten wordt vaak gedurende langere tijd gegeven en kan maanden tot jaren duren.
 Als uw ziekte niet meer op de hormonale therapie reageert, kan er, afhankelijk van uw situatie, worden gestart met een andere hormonale therapie.

naar boven

Wanneer wordt hormoontherapie toegepast?

Hormonale therapie wordt bij vrouwen vooral toegepast bij borst- en baarmoederkanker en bij mannen bij prostaatkanker. Ook bij bepaalde vormen van leukemie, (non)hodgkin en myeloom kan hormonale therapie worden toegepast.
 Welke hormonale therapie u krijgt, hangt ook af van de functie die de eigen hormonen hadden voordat de therapie start. Met andere woorden of u al in de overgang bent.

Hormoontherapie kan op verschillende manieren worden toegepast. Uw medisch specialist zal met u de bedoeling van de behandeling met hormonen bespreken.

Als adjuvante (=aanvullende) behandeling
 Deze behandeling volgt na een operatie of bestraling om eventueel achtergebleven kankercellen te vernietigen. Ook wordt het gegeven om eventuele zeer kleine, onzichtbare uitzaaiingen(micrometastasen) buiten het operatie- of bestralingsgebied, te vernietigen. De behandeling is gericht op genezing.

Als neo-adjuvante behandeling
 De neo-adjuvante hormoontherapie wordt gegeven voor de operatie of bestraling. De bedoeling is om de tumor beter behandelbaar te maken en eventuele uitzaaiingen in het lichaam te vernietigen. Vaak is ook een minder ingrijpende operatie mogelijk als de tumor door de neo-adjuvante hormoontherapie kleiner is geworden.
 Deze behandeling is gericht op genezing.

Als palliatieve (=verzachtende) behandeling
 Als de ziekte niet meer kan genezen, is behandeling met hormoontherapie gericht op het remmen van de ziekte en/of vermindering van klachten, zoals pijn.

naar boven

Specifieke informatie over de hormoontherapie

Om een duidelijk beeld te geven over de hormoonbehandeling, die uw arts per patiënt specifiek voorstelt, krijgt de patiënt hierover specifieke informatie.

naar boven

Bijwerkingen van hormoontherapie

Ten gevolge van hormoontherapie, wordt de productie van hormonen verminderd of helemaal stilgelegd. Voor vrouwen heeft dat een vervroegde overgang tot gevolg. Of de menstruatie na de hormonale behandeling definitief wegblijft, is afhankelijk van uw leeftijd en de soort hormoontherapie.
 Voor zowel mannen als vrouwen geldt dat net als de natuurlijke overgang een vervroegde overgang een aantal gevolgen met zich kan meebrengen als opvliegers, minder zin in vrijen, botontkalking, gewichtstoename, ongewild urineverlies, voor vrouwen vermindering van de vochtproductie van de vagina, onvruchtbaarheid en psychische klachten. Deze gevolgen worden in dit hoofdstuk besproken.
 Ieder persoon reageert anders op hormoontherapie; de één heeft minder last van bijwerkingen dan de ander. Belangrijk is dat u ervaren bijwerkingen bespreekt met uw medisch specialist en oncologieverpleegkundige. Zij kunnen u adviseren hoe hiermee om te gaan.

Opvliegers
 Door de hormoonveranderingen kan het gebied in de hersenen dat de temperatuur van het lichaam regelt, van slag raken. Dan krijgt het lichaam zonder reden seintjes om een teveel aan warmte kwijt te raken. Dit uit zich in een plotseling gevoel van hitte, meestal in het bovenlichaam en/of het hoofd.
 Opvliegers kunnen enkele seconden maar ook meerder minuten duren. De frequentie en intensiteit is voor iedereen verschillend.
 Bij hormonale therapie ontstaan opvliegers vooral in het begin van de behandeling waarna de ernst en frequentie afneemt.
 Om minder last van opvliegers te hebben, geven we u hieronder een aantal adviezen:

  • draag luchtige kleding van natuurlijke materialen, zoals katoen of linnen. meerder lagen over elkaar heen maakt het mogelijk om iets uit te trekken.
  • zorg voor regelmatige lichaamsbeweging
  • neem een koel drankje als u een opvlieger voelt aankomen
  • een goed geventileerde ruimte vermindert opvliegers
  • maak uw bed op met natuurlijke materialen als katoen of linnen
  • alcohol, roken, koffie, heet en gekruid voedsel en koolzuurhoudende dranken kunnen opvliegers als het ware uitlokken. Wanner u veel last heeft van opvliegers, verminder dan eens deze voedingsproducten

Heeft u veel klachten van opvliegers, overleg dan met uw arts de mogelijkheid van medicijnen. Het gebruik van hormonenbevattende therapie tegen overgangsklachten wordt sterk afgeraden.

Minder zin in vrijen
 Minder zin in vrijen komt vaak voor bij mensen die geconfronteerd worden met kanker. Dit heeft alles te maken met de ziekte en behandeling; een verminking, de intensieve behandelingen, emotionele verwerking en een veranderende hormoonhuishouding.
 Hierdoor kan de seksuele relatie met uw partner veranderen.
 Bij mannen kan door de verandering in de hormoonhuishouding impotentie optreden.
 Mocht u problemen ervaren in het seksueel contact met uw partner, kunt u dit altijd bespreken met uw arts of verpleegkundige. Zij kunnen u adviseren en/of mogelijk doorverwijzen naar een seksuoloog.
 Voor vrouwen: vermindering van de vochtproductie van de vagina
 Vermindering van de vrouwelijke geslachtshormonen heeft invloed op het slijmvlies van de vagina. Dat wordt droger en dunner en raakt minder doorbloed, met als mogelijk gevolg een branderig gevoel en jeuk. Ook het vrijen kan pijnlijk zijn door het drogere slijmvlies
 Omdat de zuurgraad van de vagina verandert, is deze meer vatbaar voor infecties.
 Onderstaande adviezen kunnen helpen:

  • draag geen knellende lingerie van synthetische materialen
  • gebruik geen zeep
  • gebruik eventueel een glijmiddel bij het vrijen, dit is bij elke drogist en apotheek te koop
  • drink voldoende
  • overleg altijd met uw arts wanneer u vaginale crèmes of tabletten wilt gebruiken
  • Het gebruik van hormonale vochtinbrengende crème wordt afgeraden

Botontkalking
 Ten gevolge van bepaalde hormonale therapie, kan botontkalking optreden. Uw medisch specialist zal met u bespreken of dat bij u het geval is.
 Botontkalking kan worden vastgesteld door een botdichtheidsmeting. Er zijn medicijnen die botontkalking tegengaan. ook zelf kunt u ‘leefregels’ toepassen zoals het innemen van extra kalk en vitamine D en veel bewegen.

Gewichtstoename
 Tijdens hormoontherapie neemt het gewicht vaak toe. De oorzaak hiervan is niet precies bekend. Waarschijnlijk heeft het te maken met het feit dat de stofwisseling na de overgang trager wordt.
 U kunt mogelijk rekening houden met deze bijwerkingen door uw voedingspatroon aan te passen en door regelmatig aan lichaamsbeweging te doen.
 Mocht u merken dat uw gewicht toeneemt, bespreek dit dan met uw medisch specialist of verpleegkundige. Zij kunnen u mogelijk naar de diëtist verwijzen.

Ongewild urineverlies
 Door de verandering in de hormoonhuishouding kan de sluitspier van de blaas verslappen. Bij niezen, lachten, hoesten, sporten of het tillen van zware voorwerpen kan urineverlies optreden zonder dat u aandrang voelt.
 De wat verslapte sluitspier kan er ook de oorzaak van zijn dat na het uitplassen, urine in de blaas achterblijft. hierdoor is er een verhoogde kans op een blaasontsteking.
 De volgende adviezen kunnen de kans op urineverlies verminderen:

  • oefen een aantal keren per dag bekkenbodemspieren door de spieren in het bekken aan te spannen
  • probeer volledig uit te plassen, neem er de tijd voor en kantel op het laatste moment het bekken
  • drink dagelijks 1 ½ tot 2 liter

Heeft u last van ongewild urineverlies, bespreek dit dan met uw medisch specialist of verpleegkundige.

Onvruchtbaarheid
 Het risico op onvruchtbaarheid als gevolg van de hormonale therapie, hangt af van uw leeftijd, soort hormoonbehandeling en de eventuele voorgaande behandeling.
 Uw medisch specialist zal met u de kans op onvruchtbaarheid bespreken.

Psychische klachten
 Door de veranderende hormoonhuishouding kunt u last krijgen van stemmingswisselingen. Snelle geïrriteerdheid, gespannen zijn, gebrek aan zelfvertrouwen, nervositeit en een verminderd gevoel van eigenwaarde kunnen optreden. Wanneer u last heeft van opvliegers ’s nachts en slecht slaapt, kan dat de stemmingswisselingen ook beïnvloeden.
 Ook het concentratievermogen kan veranderen.
 Stemmingswisselingen en concentratieverlies treden meestal op in het begin van de hormoontherapie en verminderen na verloop van tijd.
 Nadere informatie kunt u vinden op de volgende internetpagina’s:

of de brochures: ‘hormonale therapie bij kanker’ en ‘vervroegd in de overgang’. Vraag hiernaar bij uw arts of verpleegkundige.

naar boven

Deel deze pagina:
|
Interessante link

De behandeling met hormoontherapie (hoofdstuk op DVD-MOC)

Meer MMC websites: